Folaat en foliumzuur: wat is het verschil?

Wat is het verschil tussen folaat en foliumzuur?

Eén familie, verschillende namen

Het NIH Office of Dietary Supplements gebruikt folaat als verzamelnaam voor vormen van vitamine B9, waaronder vormen die van nature in voedsel voorkomen en vormen die aan voedingsmiddelen of supplementen worden toegevoegd. Foliumzuur is de volledig geoxideerde, synthetische monoglutamaatvorm die wordt gebruikt in verrijkte voedingsmiddelen en de meeste voedingssupplementen.

Naast deze twee namen worden de benamingen specifieker. Je kunt ook 5-methyltetrahydrofolaat (5-MTHF) tegenkomen, ook wel methylfolaat genoemd, en folinezuur, ook bekend als 5-formyltetrahydrofolaat. EFSA gebruikt exacte chemische benamingen bij de beoordeling van folaatbronnen, waaronder L-5-MTHF en de zouten daarvan, in plaats van alle B9-vormen als dezelfde stof te beschouwen. EFSA-beoordeling van mononatrium L-5-methyltetrahydrofolaat

De belangrijkste vormen op etiketten

Waarom het onderscheid belangrijk is

Folaat is een verzamelnaam, geen afzonderlijk molecuul. Folaten in voedsel zijn B9-verbindingen die daar van nature in voorkomen. Foliumzuur is een geproduceerde vorm die wordt gebruikt om voedingsmiddelen te verrijken en in supplementen.

Het etiket vertelt je dus welke verbinding daadwerkelijk in het product zit. Dat kan belangrijk zijn wanneer je supplementen of verrijkte voedingsmiddelen vergelijkt.

Folaat is de verzamelnaam; foliumzuur, methylfolaat en folinezuur zijn specifieke vormen binnen die familie.

Waarom folaat aan bod komt in voedingsadviezen

NIH Office of Dietary Supplements: informatieblad over folaat

Hoe worden foliumzuur, methylfolaat en folinezuur in het lichaam verwerkt?

Van folaat in voedsel naar de bloedbaan

EFSA beschrijft folaten in voedsel als polyglutamaten die in de darm eerst worden gehydrolyseerd tot monoglutamaten en daarna actief worden opgenomen. In hetzelfde advies legt EFSA uit waarom voedingsequivalenten voor folaat zijn ingevoerd: folaat uit voedsel heeft een lagere schijnbare biologische beschikbaarheid dan foliumzuur, met geschatte waarden van 50% voor folaat uit voedsel en 85% voor foliumzuur dat met voedsel wordt ingenomen. EFSA-referentiewaarden voor folaat

Waarom foliumzuur extra omzetting nodig heeft

Volgens NIH ODS is foliumzuur de volledig geoxideerde synthetische vorm die wordt gebruikt in verrijkte voedingsmiddelen en de meeste supplementen. Na opname moet het door dihydrofolaatreductase (DHFR) worden gereduceerd tot tetrahydrofolaat en vervolgens worden omgezet in actieve folaatvormen, zoals 5-methyltetrahydrofolaat of 5-MTHF. ODS merkt ook op dat bij een hoge inname van foliumzuur niet-gemetaboliseerd foliumzuur in de bloedbaan kan achterblijven als de capaciteit voor deze omzetting wordt overschreden. NIH ODS-informatieblad over folaat

De plaats van methylfolaat

5-MTHF, ook wel methylfolaat genoemd, is zelf al een van de belangrijkste actieve folaatvormen in de bloedbaan. In haar beoordeling van mononatrium L-5-MTHF stelt EFSA vast dat de biologische beschikbaarheid ervan vergelijkbaar is met die van calcium L-methylfolaat. In haar discussiestuk over omrekenfactoren baseert EFSA de beoordeling van nieuwe folaatbronnen op vergelijkende biologische beschikbaarheid, niet alleen op de chemische naam. EFSA-advies over L-5-MTHF als nieuw voedingsmiddel EFSA-discussiestuk over omrekenfactoren

De rol van folaat in het éénkoolstofmetabolisme omvat de remethylering van homocysteïne tot methionine. Daarom gebruiken EFSA en NIH biologische beschikbaarheid en omrekeningen naar folaatvoedingsequivalenten om vormen te vergelijken, in plaats van alle folaatbronnen als gelijkwaardig te beschouwen. De vorm is vooral van belang wanneer iemand kiest tussen folaat uit voedsel, toegevoegd foliumzuur of een al gereduceerde vorm in een supplement. EFSA-referentiewaarden voor folaat NIH ODS-informatieblad over folaat

Wanneer is foliumzuur de juiste keuze bij een zwangerschap?

Begin vóór de bevruchting, niet pas na een positieve test

Het advies vanuit de volksgezondheid is duidelijk: foliumzuur is de standaardvorm die veel instanties aanbevelen bij een zwangerschapswens en tijdens het begin van de zwangerschap. Volgens de samenvatting van een EFSA-bijeenkomst moeten vrouwen die zwanger kunnen worden aanvullend 400 μg foliumzuur per dag innemen om het risico op neurale-buisdefecten te helpen verkleinen. De NHS-richtlijnen over vitamines tijdens de zwangerschap adviseren dagelijks 400 μg, idealiter vanaf 3 maanden vóór de zwangerschap tot en met de eerste 12 weken.

Die timing is belangrijk omdat het embryo zich in het begin snel ontwikkelt. EFSA merkt in haar advies over folaat op dat folaat essentieel is voor DNA-replicatie en celdeling en stelt voor de zwangerschap een inname van 600 μg DFE/dag vast. Het gaat dus niet om het merk op het etiket, maar om de beschikbaarheid van folaat in de weken waarin de neurale buis zich sluit en weefsels zich snel vormen.

Foliumzuur is de standaardaanbeveling; methylfolaat is geen gebruikelijke vervanging

Bij de vraag foliumzuur of methylfolaat? wijzen de huidige adviezen in de geraadpleegde bronnen voor de gebruikelijke voorbereiding op een zwangerschap nog steeds naar foliumzuur. Het NIH Office of Dietary Supplements adviseert alle vrouwen en tienermeisjes die zwanger kunnen worden dagelijks 400 μg foliumzuur in te nemen, ook als zij een MTHFR C677T-variant hebben, en niet 5-MTHF. Het advies is bedoeld om het risico op neurale-buisdefecten te verkleinen.

Er is bewijs dat L-5-methyltetrahydrofoliumzuur een biologisch beschikbare folaatbron is, maar dat is niet hetzelfde als een aanbeveling voor gebruik tijdens de zwangerschap. In situaties met een hoger risico kan het advies afwijken. Zo vermeldt aan de NHS verbonden advies over diabetes dat sommige vrouwen onder begeleiding van een zorgverlener een hogere dosis, zoals 5 mg, geadviseerd kunnen krijgen.

De praktische regel is eenvoudig: als je zwanger wilt worden, begin dan vóór de bevruchting met foliumzuur en blijf het tijdens het begin van de zwangerschap innemen.

Bij het vergelijken van producten is de belangrijkste vraag meestal wanneer je begint en welke dosis voor jou geschikt is, niet of een supplement op het etiket geavanceerder klinkt.

Is methylfolaat voor de meeste volwassenen beter dan foliumzuur?

Wat het bewijs zegt

Voor de meeste over het algemeen gezonde volwassenen laat het geraadpleegde bewijs niet zien dat methylfolaat (5-MTHF) duidelijk beter is dan foliumzuur. NIH ODS beschrijft foliumzuur als de synthetische vorm in verrijkte voedingsmiddelen en de meeste supplementen, terwijl 5-MTHF een andere folaatvorm is. ODS zegt ook dat de biologische beschikbaarheid van 5-MTHF gelijk is aan of groter is dan die van foliumzuur, en volgens EFSA heeft L-5-MTHF een vergelijkbare biologische beschikbaarheid als foliumzuur. NIH ODS-informatieblad over folaat EFSA-advies over referentiewaarden voor folaat

Dat zegt iets over opname en folaatstatus, maar bewijst geen betere gezondheidsuitkomsten in de praktijk. In een systematische review bij gezonde populaties lieten slechts drie van de 23 onderzoeken bij mensen en dieren statistisch significante verschillen zien. Het bewijs was over het geheel genomen beperkt en de onderzoeksmethoden liepen uiteen. Een latere systematische review bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd vond dat de actieve vorm van folaat, vergeleken met foliumzuur, het folaatgehalte in plasma en rode bloedcellen verhoogde en de hoeveelheid niet-gemetaboliseerd foliumzuur verlaagde. De onderzoeken waren echter van korte duur en onvoldoende om vast te stellen dat deze vorm voor de meeste volwassenen standaard beter is. Systematische review van orale folaatvormen Systematische review en meta-analyse van actief folaat Systematische review van niet-gemetaboliseerd foliumzuur

Waarom mensen naar methylfolaat vragen

Een praktische keuze

Als het doel is je folaatinname dagelijks op peil te houden, kun je op basis van het bewijs de vorm kiezen die past bij het advies dat voor jou geldt, je budget en je productvoorkeur. De geraadpleegde bronnen laten namelijk niet zien dat methylfolaat voor de meeste volwassenen standaard de betere keuze is. Als het doel is iets te doen aan een lage gemeten folaatwaarde, gaat het bewijs over de gemeten waarden, niet over de benamingen op etiketten: beide vormen kunnen de folaatstatus verhogen. Het extra voordeel van methylfolaat is vooral in bepaalde onderzoeken gezien en is geen algemene regel. Systematische review van orale folaatvormen Systematische review en meta-analyse van actief folaat

Folinezuur versus methylfolaat: wanneer zijn ze niet uitwisselbaar?

Verschillende namen, verschillende toepassingen

In de geraadpleegde bronnen gebruikt de folaatfactsheet van het NIH Office of Dietary Supplements de naam methylfolaat voor 5-MTHF of L-5-MTHF, terwijl folinezuur afzonderlijk wordt genoemd in de NIH-factsheet over primaire mitochondriale aandoeningen. Die afzonderlijke benaming is een praktische aanwijzing: dit zijn niet zomaar twee namen voor hetzelfde ingrediënt. NIH ODS-factsheet over folaat NIH ODS-factsheet over primaire mitochondriale aandoeningen

In die beoordeling stelt het Panel dat de stof gemakkelijk uiteenvalt in natrium- en l-methylfolaat-ionen en beoordeelt het de stof als een biologisch beschikbare folaatbron. Dat is specifieker dan een algemene aanduiding als ‘folaat’. EFSA-advies over mononatriumzout van L-5-MTHF

Waarom de precieze vorm ertoe doet

Als in een protocol, onderzoek of op een etiket methylfolaat of 5-MTHF staat, verandert het genoemde ingrediënt wanneer je dit vervangt door folinezuur. Ook de publicatie van EFSA over omrekenfactoren is specifiek voor de vorm: daarin worden omrekenfactoren voor voorgestelde bronnen van voedingsstoffen besproken en wordt 5-MTHF in die technische context met een eigen factor genoemd. Dat betekent dat de omrekenregel afhangt van de precieze folaatvorm, niet van de brede vitaminegroep. EFSA-discussiestuk over omrekenfactoren

Wat lezers niet moeten aannemen

Ga er niet van uit dat alle gereduceerde folaten uitwisselbaar zijn alleen omdat ze tot vitamine B9 behoren. Als de naam van het ingrediënt ertoe doet, houd die dan precies aan. NIH ODS-factsheet over folaat

Als het om een specifieke folaatvorm gaat, is de naam op het etiket belangrijker dan de brede categorie.

Hoeveel folaat hebben volwassenen nodig en hoe wordt een tekort vastgesteld?

Referentiewaarden gebruiken verschillende termen

Volgens EFSA zijn voedingsreferentiewaarden bedoeld voor gezonde mensen en voor beleidsmakers en gezondheidsprofessionals, niet als individuele streefwaarden. Voor folaat noemt EFSA een gemiddelde behoefte voor volwassenen van 250 µg DFE per dag en een referentie-inname voor de bevolking van 330 µg DFE per dag, plus 600 µg DFE per dag tijdens de zwangerschap en 500 µg DFE per dag tijdens de borstvoeding. NIH ODS gebruikt dezelfde eenheid DFE, maar geeft voor volwassenen een aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (RDA) van 400 µg DFE per dag en voor zwangeren 600 µg DFE per dag, terwijl de bovengrens voor volwassenen wordt uitgedrukt als 1.000 µg foliumzuur per dag. EFSA-voedingsreferentiewaarden EFSA-advies over folaat NIH ODS-factsheet over folaat

EFSA-voedingsreferentiewaarden NIH ODS-factsheet over folaat

Waarom folaat en foliumzuur niet op dezelfde manier worden meegerekend

Daarom komen folaat uit voeding en foliumzuur uit supplementen op een etiket niet één op één overeen. EFSA-definitie van DFE

Wat zorgverleners daadwerkelijk meten

EFSA beschrijft folaat in het serum en in rode bloedcellen als gevoelige biomarkers voor de folaatinname en -status. Homocysteïne is een andere functionele marker die wordt gebruikt om de folaatstatus te beoordelen, maar volgens NIH is deze niet specifiek: ook een vitamine B12-tekort en de nierfunctie kunnen de waarde beïnvloeden. De NIH-factsheet voor consumenten waarschuwt bovendien dat een hoge inname van foliumzuur uit supplementen een vitamine B12-tekort kan maskeren doordat de bloedarmoede afneemt zonder dat neurologische schade wordt voorkomen. EFSA-advies over folaatbiomarkers NIH ODS-factsheet over folaat voor consumenten

Bij wie is nader onderzoek eerder nodig?

EFSA merkt ook op dat de behoefte aan voedingsstoffen varieert met voedingsgewoonten, zwangerschap en genetische achtergrond. Daarom past dezelfde streefwaarde voor inname niet bij elke levensfase. EFSA-overzicht van voedingsbronnen EFSA-voedingsreferentiewaarden

EFSA-advies over folaatbiomarkers NIH ODS-factsheet over folaat voor consumenten

Welke voedingsmiddelen bevatten het meeste folaat en hoeveel leveren ze?

Bekendste voedingsbronnen

NIH ODS noemt peulvruchten zoals zwartoogbonen, kidneybonen en pinda’s; donkergroene bladgroenten zoals spinazie en bladmosterd; asperges; sinaasappels en sinaasappelsap; en runderlever als belangrijke voedingsbronnen van natuurlijk voorkomend folaat. NIH ODS-factsheet over folaat; EFSA-voedingsreferentiewaarden voor folaat

Natuurlijk folaat en toegevoegd foliumzuur zijn niet hetzelfde

EFSA beschrijft folaten in voeding als de vormen die van nature in voedingsmiddelen voorkomen, terwijl ODS foliumzuur onderscheidt als de synthetische vorm die wordt gebruikt in verrijkte voedingsmiddelen en de meeste supplementen. Bij verrijkte graanproducten werkt het anders: het toegevoegde foliumzuur is een stabiele, synthetische bron. NIH beschrijft een Amerikaanse verplichting om 140 µg foliumzuur per 100 g toe te voegen aan bepaalde verrijkte graanproducten; dat is geen gemeten waarde voor elk eindproduct. NIH ODS-factsheet over folaat; EFSA-advies uit 2023 over nieuwe voedingsmiddelen

Wat een gevarieerd voedingspatroon kan bijdragen

Dat is een betekenisvolle hoeveelheid uit voeding, maar blijft nog altijd ver onder de dagelijkse hoeveelheid van 400 µg foliumzuur die NIH ODS adviseert aan vrouwen en tienermeisjes die zwanger zouden kunnen worden. NIH ODS-factsheet over folaat voor consumenten

Gebruikelijke porties leveren meestal enkele tientallen microgram folaat, dus de totale hoeveelheid hangt af van hoeveel folaatrijke voedingsmiddelen je verspreid over de dag eet.

Wat zijn de risico’s, wisselwerkingen en waarschuwingssignalen bij folaat?

De duidelijkste harde grens is de aanvaardbare bovengrens van 1.000 µg foliumzuur per dag uit supplementen en verrijkte voedingsmiddelen. Volgens NIH ODS geldt deze bovengrens (UL) voor synthetisch folaat, niet voor folaat dat van nature in voedsel aanwezig is. EFSA hanteert voor volwassenen dezelfde bovengrens voor folaat uit supplementen. Een hoge inname is van belang omdat foliumzuur eerst door DHFR moet worden gereduceerd voordat het kan worden omgezet in actieve vormen. NIH ODS merkt op dat er bij hoge of frequente doses niet-gemetaboliseerd foliumzuur in het bloed kan achterblijven als die omzettingscapaciteit wordt overschreden. NIH ODS Folate fact sheet EFSA dietary reference values

Wanneer de dosis het probleem is

Een veelgemaakte fout is meerdere producten tegelijk gebruiken zonder het synthetische folaat uit alle bronnen bij elkaar op te tellen. NIH ODS merkt ook op dat frequente kleine doses het gehalte niet-gemetaboliseerd foliumzuur mogelijk sterker verhogen dan grotere doses die minder vaak worden ingenomen, al is de biologische betekenis van die bevinding onzeker. NIH ODS Folate fact sheet

EFSA concludeerde bij de beoordeling van mononatrium-l-5-methyltetrahydrofoliumzuur als nieuwe folaatbron dat het een biologisch beschikbare bron van folaat is. Dat neemt niet weg dat de totale hoeveelheid folaat uit supplementen binnen de toepasselijke bovengrenzen moet blijven. EFSA assessment of monosodium salt of l-5-methyltetrahydrofolic acid

Wanneer de diagnose het probleem is

Volgens NIH ODS kan een hoge dosis foliumzuur uit supplementen de bloedarmoede door een B12-tekort verhelpen terwijl de neurologische schade doorgaat. Het gaat dus niet alleen om de hoeveelheid folaat, maar ook om de vraag of een ander tekort over het hoofd is gezien. NIH ODS Folate consumer sheet

Een hoge dosis foliumzuur kan het bloedbeeld verbeteren terwijl er nog steeds een B12-probleem bestaat. NIH ODS Folate consumer sheet

Wanneer geneesmiddelen een rol spelen

NIH ODS vermeldt ook dat sommige anti-epileptica, waaronder fenytoïne, carbamazepine en valproaat, het folaatgehalte kunnen verlagen, terwijl folaatsupplementen de spiegels van die geneesmiddelen kunnen verlagen. NIH ODS wijst ook op sulfasalazine, omdat dit geneesmiddel de opname van folaat kan belemmeren. NIH ODS Folate fact sheet NIH ODS Folate consumer sheet

NIH ODS wijst ook op aanwijzingen dat een hoge dosis foliumzuur de voortgang van colorectale adenomen of kanker bij mensen met bestaande afwijkingen mogelijk kan versnellen. Ook daarom is het verstandig er niet van uit te gaan dat meer folaat automatisch beter is, vooral wanneer meerdere folaatproducten tegelijk worden gebruikt. NIH ODS Folate consumer sheet NIH ODS Folate fact sheet

Welke invloed heeft het innemen van foliumzuur met voedsel op voedingsequivalenten van folaat?

Het NIH Office of Dietary Supplements maakt bij de definitie van voedingsequivalenten van folaat (DFE) onderscheid tussen foliumzuur dat bij een maaltijd wordt ingenomen en foliumzuur dat op een lege maag wordt ingenomen. Volgens de omrekening komt 1 µg DFE overeen met 0,6 µg foliumzuur ingenomen met voedsel, of met 0,5 µg foliumzuur uit een supplement dat op een lege maag wordt ingenomen. Deze waarden hebben betrekking op foliumzuur, niet op elke vorm van folaat in supplementen.